Irena Sendlerowa (1910-2008) – Anioł Warszawy
Irena Sendlerowa, właściwie Irena Stanisława Sendlerowa z domu Krzyżanowska, znana również pod konspiracyjnym pseudonimem Jolanta, była wybitną polską działaczką społeczną i humanitarną, która w czasie II wojny światowej stała się symbolem odwagi i poświęcenia. Jej niezwykłe czyny, polegające na ratowaniu żydowskich dzieci z warszawskiego getta, przyniosły jej miano „Anioła Warszawy” i przysporzyły jej międzynarodowego uznania. Związana nierozerwalnie z Warszawą, gdzie się urodziła, żyła i działała, pozostawiła po sobie dziedzictwo niezłomnej walki o ludzkie życie.
Wczesne lata i formacja światopoglądowa
Irena Stanisława Krzyżanowska urodziła się 15 lutego 1910 roku w Warszawie. Dzieciństwo spędziła w Otwocku, gdzie jej ojciec, Stanisław Henryk Krzyżanowski, pracował jako lekarz i dyrektor sanatorium. To właśnie w tym okresie, jak sama wspominała, kształtowały się jej fundamentalne wartości. Wychowana była w duchu przekonania, że „obojętna jest sprawa religii, narodu, przynależności do jakiejś rasy – ważny jest człowiek!”. Ten uniwersalny humanizm stał się jej drogowskazem na całe życie.
W 1928 roku rozpoczęła studia na Uniwersytecie Warszawskim, gdzie związała się ze Związkiem Polskiej Młodzieży Demokratycznej. Studiowała prawo i polonistykę, choć nie ukończyła żadnego z tych kierunków. Przed wybuchem wojny przygotowywała pracę magisterską poświęconą Elizie Orzeszkowej. W 1931 roku poślubiła Mieczysława Sendlera, asystenta na Wydziale Filologii Klasycznej UW, który podczas wojny spędził pięć i pół roku w niemieckim obozie jenieckim.
Kariera zawodowa Ireny Sendlerowej nabrała kształtu w obszarze pomocy społecznej. W 1932 roku podjęła pracę w dziale prawnym Sekcji Pomocy Matce i Dziecku przy Wolnej Wszechnicy Polskiej, gdzie pełniła funkcję pracownicy socjalnej, psychoterapeutki i edukatorki. Po likwidacji sekcji w 1935 roku, otrzymała etat w Wydziale Opieki Społecznej i Zdrowia Publicznego Zarządu Miejskiego w Warszawie. Tam kontynuowała swoją pracę, zajmując się pomocą potrzebującym, co stanowiło doskonałe przygotowanie do przyszłych, niezwykle trudnych wyzwań.
Działalność konspiracyjna i ratowanie dzieci z getta
Z chwilą wybuchu II wojny światowej i okupacji niemieckiej, Irena Sendlerowa natychmiast zaangażowała się w działania konspiracyjne. Jako pracownica Wydziału Opieki Społecznej, miała możliwość zdobywania przepustek do getta warszawskiego, co umożliwiło jej nawiązanie kontaktu z jego mieszkańcami i podjęcie działań ratunkowych. Jako członkini Rady Pomocy Żydom „Żegota”, zorganizowała siatkę pomocową, która miała na celu wydostawanie dzieci żydowskich z warszawskiego getta i zapewnienie im bezpiecznego schronienia po „aryjskiej” stronie.
Działania te były niezwykle ryzykowne i wymagały ogromnej odwagi oraz pomysłowości. Dzieci opuszczały getto w różnoraki sposób: ukryte w workach na śmieci, w skrzyniach z narzędziami, w bagażach, a nawet w trumnach. Irena Sendlerowa z grupą współpracowniczek, wśród których znalazły się m.in. Jadwiga Krassowska, Irena Iwańska i Wanda Szajowska, osobiście organizowała transport i bezpieczne lokum dla ocalonych. Dzieci trafiały do polskich rodzin, klasztorów i sierocińców, gdzie otrzymywały nowe tożsamości i były uczone polskiej mowy oraz modlitw, aby ukryć swoje żydowskie pochodzenie.
Szacuje się, że dzięki wysiłkom Ireny Sendlerowej i jej zespołu udało się uratować około 2500 żydowskich dzieci. Kluczowym elementem akcji było prowadzenie tajnych rejestrów, zawierających imiona i nowe tożsamości ocalonych dzieci. Zapisywano je na cienkich kawałkach papieru, które następnie zakopywano w słoikach, aby po wojnie umożliwić odnalezienie rodzin i ponowne zjednoczenie ocalonych z ich bliskimi. Wiele z tych dzieci nigdy nie poznało swojej prawdziwej historii, a ich nowe życie było wynikiem heroicznej pracy Ireny Sendlerowej i jej towarzyszek.
Aresztowanie i tortury
Ryzyko związane z działalnością konspiracyjną było ogromne. W październiku 1943 roku, po donosie, Irena Sendlerowa została aresztowana przez Gestapo. Brutalnie ją torturowano, próbując wydobyć od niej informacje o siatce ratunkowej i ocalonych dzieciach. Mimo nieludzkiego traktowania, Sendlerowa nie zdradziła nikogo. Dzięki łapówce, którą przekazała rodzina, udało się jej uniknąć egzekucji. Została jednak skazana na śmierć i wysłana do obozu koncentracyjnego na Pawiaku. Dopiero kiedy Niemcy zdali sobie sprawę, że jej śmierć nie przerwie akcji ratunkowej, postanowili ją uwolnić, ale już jako osobę z listy skazanych na rozstrzelanie. Została jednak uwolniona przez członków organizacji „Żegota” i od razu wróciła do swojej pracy, mimo że była poszukiwana przez Gestapo.
Po wojnie i późniejsze życie
Po zakończeniu wojny Irena Sendlerowa kontynuowała pracę w pomocy społecznej, angażując się w odbudowę kraju i pomoc jego mieszkańcom. Pracowała w Ministerstwie Zdrowia i Opieki Społecznej, tworząc domy dziecka i szukając rodzin dla osieroconych dzieci. Za swoją działalność podczas wojny została odznaczona przez Państwo Izrael tytułem Sprawiedliwej wśród Narodów Świata w 1965 roku. W Polsce doczekała się wielu odznaczeń, w tym Orderu Orła Białego w 2001 roku.
Irena Sendlerowa zmarła 12 maja 2008 roku w Warszawie, w wieku 98 lat. Została pochowana na Cmentarzu Powązkowskim w Warszawie. Jej życie było świadectwem niezwykłej odwagi, poświęcenia i niezłomnej wiary w dobro drugiego człowieka.
Związek z Warszawą
Warszawa była dla Ireny Sendlerowej miejscem szczególnym. Tu się urodziła, tu studiowała, tu podjęła pracę w pomocy społecznej, a przede wszystkim – tu rozegrała się jej największa życiowa misja ratowania dzieci z getta. Jako pracownica Zarządu Miejskiego, miała bezpośredni kontakt z problemami społecznymi miasta. Getto warszawskie, ogromne i tragiczne miejsce, stało się areną jej heroicznych działań. Po wojnie nadal mieszkała w stolicy, kontynuując swoją pracę na rzecz potrzebujących. Warszawa na zawsze będzie kojarzona z jej imieniem i dokonaniami.
Upamiętnienie
Pamięć o Irenie Sendlerowej jest żywa i kultywowana w Polsce i na całym świecie. Jej imieniem nazwano wiele instytucji i miejsc, w tym szkoły, ulice, place i parki. W Warszawie znajduje się m.in. Centrum Dialogu im. Ireny Sendlerowej. Jej historia zainspirowała powstanie wielu książek, filmów dokumentalnych i fabularnych, a także spektakli teatralnych. W 2007 roku Sejm Rzeczypospolitej Polskiej ustanowił rok 2008 Rokiem Ireny Sendlerowej, podkreślając jej zasługi dla narodu i ludzkości. W 2018 roku na warszawskim Placu Grzybowskim odsłonięto pomnik Ireny Sendlerowej, upamiętniający jej niezłomną postawę i poświęcenie.
Najczęściej zadawane pytania
Kim była Irena Sendlerowa?
Irena Sendlerowa była polską działaczką społeczną i humanitarną, która podczas II wojny światowej, w ramach Rady Pomocy Żydom „Żegota”, uratowała około 2500 żydowskich dzieci z warszawskiego getta. Jest znana jako „Anioł Warszawy”.
Gdzie urodziła się i zmarła Irena Sendlerowa?
Irena Sendlerowa urodziła się 15 lutego 1910 roku w Warszawie, a zmarła 12 maja 2008 roku również w Warszawie. Została pochowana na Cmentarzu Powązkowskim w Warszawie.
Jakie były główne osiągnięcia Ireny Sendlerowej?
Jej głównym osiągnięciem było zorganizowanie i przeprowadzenie akcji ratowania dzieci żydowskich z warszawskiego getta, zapewnienie im bezpiecznego schronienia i fałszywych dokumentów. Uratowała około 2500 dzieci. Po wojnie kontynuowała pracę w pomocy społecznej.
W jaki sposób Irena Sendlerowa była związana z Warszawą?
Warszawa była miastem jej urodzenia, młodości, edukacji i pracy zawodowej. To właśnie w Warszawie podejmowała swoje najtrudniejsze i najważniejsze działania ratunkowe w getcie. Po wojnie nadal mieszkała i pracowała w stolicy.